Dagaalkii 1977 (Qaybta 1-aad): Asalka Colaadda iyo Bilowgii Dagaalkii Ogaadeen

 

Dagaalkii Soomaaliya iyo Itoobiya ee 1977–1978, oo si weyn loogu yaqaan Dagaalkii Ogaadeen, wuxuu ka mid yahay dhacdooyinkii ugu saameynta badnaa taariikhda Geeska Afrika. Dagaalkan ma uusan beddelin oo keliya xiriirka labada dal, balse wuxuu saameyn qoto dheer ku yeeshay siyaasadda, dhaqaalaha, ciidamada iyo mustaqbalka Jamhuuriyadda Soomaaliya. Si loo fahmo sababtii dagaalka u qarxay, waxaa muhiim ah in dib loo eego taariikhda gobolka iyo duruufihii siyaasadeed ee ka horreeyay.

Markii quwadihii gumeysiga ay qaybsanayeen Afrika dabayaaqadii qarnigii 19-aad, dhulka Soomaalidu degto waxaa loo kala qaybiyay dhowr maamul oo kala duwan. Qayb waxaa gumaysan jiray Talyaaniga, qaybna Ingiriiska, halka dhulka Soomaalida ee galbeedka loo aqoonsaday Ogaadeen lagu daray Itoobiya. Qaybaha kale waxaa loo kala raaciyay Faransiiska iyo Waqooyiga Kenya.

Markii Jamhuuriyadda Soomaaliya ay xorriyadda qaadatay 1960, hoggaanka cusub wuxuu rumaysnaa in dhammaan dhulka Soomaalidu degto ay leeyihiin hal asal, hal af iyo hal dhaqan. Fikirkaas oo loo yaqaanay Soomaaliweyn wuxuu noqday tiirka ugu weyn ee siyaasadda arrimaha dibadda ee Soomaaliya sannado badan. Dowladda Soomaaliya waxay taageero u muujisay shacabka Soomaaliyeed ee ku noolaa dhulka Itoobiya, Kenya iyo Jabuuti.

Gobolka Ogaadeen wuxuu ahaa goob muran badan ka taagnaa. Soomaalida halkaas ku nool waxay lahayd xiriir qoto dheer oo dhaqan, af iyo diin la wadaaga shacabka Soomaaliya. Arrintani waxay abuurtay muran joogto ah oo u dhexeeyay Soomaaliya iyo Itoobiya.

Sanadkii 1969, afgambi militari ayaa ka dhacay Soomaaliya, waxaana talada dalka la wareegay golihii sare ee kacaanka oo uu hoggaaminayay Maxamed Siyaad Barre. Dowladdii kacaanka waxay xoogga saartay dhismaha ciidamada qalabka sida, iyadoo maalgelin ballaaran lagu sameeyay tababarka ciidamada, hubka casriga ah iyo difaaca qaranka. Soomaaliya waxay xilligaas xiriir dhow la lahayd Midowgii Soofiyeeti, kaas oo siin jiray hub, tababar iyo taageero militari.

Dhanka Itoobiya, xaaladdu waxay ahayd mid aan degganayn. Boqor Haile Selassie ayaa xilka laga tuuray sanadkii 1974, waxaana talada la wareegay dowlad militari oo loo yaqaanay Derg. Isbeddelkaas siyaasadeed wuxuu sababay jahawareer gudaha Itoobiya ah, iyadoo gobollo badan ay ka jireen kacdoonno hubeysan iyo dagaallo gudaha ah.

Hoggaanka Soomaaliya wuxuu u arkayay in xaaladdaas ay tahay fursad taariikhi ah oo lagu taageeri karo Soomaalida ku nool Ogaadeen. Dhanka kale, waxaa jiray jabhad hubeysan oo loo yaqaanay Jabhadda Xoreynta Soomaali Galbeed (WSLF), taas oo dagaal kula jirtay dowladda Itoobiya. Jabhaddu waxay doonaysay in shacabka Soomaaliyeed ee Ogaadeen ay helaan xaqa aayo-ka-tashigooda.

Sanadihii 1975 iyo 1976, dagaallo goos-goos ah ayaa ka dhacay deegaanno badan oo Ogaadeen ah. Ciidamada Itoobiya waxay la dagaallamayeen jabhadda, halka Soomaaliya lagu eedeynayay inay taageero siineysay. Xiisadda labada dal ayaa sii korortay, waxaana sii adkaaday dadaalladii diblomaasiyadeed.

Markii la gaaray bartamihii sanadkii 1977, colaaddii waxay isu beddeshay dagaal furan. Ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Itoobiya ayaa ku dagaallamay xuduudaha labada dal. Soomaaliya waxay bilowday guluf militari oo baaxad weyn, iyadoo adeegsanaysa ciidamadii ugu awoodda badnaa ee ay abid yeelato.

Ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya waxay xilligaas ka mid ahaayeen kuwa ugu tababarka iyo qalabka wanaagsan qaaradda Afrika. Waxay haysteen taangiyo casri ah, gaadiid gaashaaman, madaafiic culus iyo diyaarado dagaal oo ay ka heleen Midowgii Soofiyeeti. Taliska ciidamadu wuxuu diyaariyay qorshe militari oo lagu doonayay in si degdeg ah loogu qabsado magaalooyinka waaweyn ee Ogaadeen.

Bilowgii dagaalka, ciidamada Soomaaliya waxay gaareen guulo isdaba joog ah. Magaalooyin iyo deegaanno badan ayaa gacanta u galay, waxaana warbaahinta gudaha Soomaaliya si weyn looga baahin jiray guulaha ciidamada. Dareenka shacabka Soomaaliyeed wuxuu noqday mid aad u sarreeya, iyadoo dad badan ay u arkayeen dagaalka mid lagu difaacayo walaalahooda Soomaaliyeed ee ku nool Ogaadeen.

Dhallinyaro badan ayaa si iskaa wax u qabso ah ugu biiray ciidamada qalabka sida. Magaalada Muqdisho iyo gobollada dalka waxaa lagu qaban jiray isu soo baxyo lagu taageerayo ciidamada. Gabayo, heeso waddani ah iyo khudbado dhiirrigelin ah ayaa lagu xoojinayay niyadda shacabka iyo ciidamada dagaalka ku jiray.

Guulihii bilowga ahaa waxay sare u qaadeen sumcadda Soomaaliya gudaha iyo dibaddaba. Warbaahinta caalamka waxay sheegaysay in ciidamada Soomaaliya ay si degdeg ah ugu sii siqayaan gudaha Ogaadeen. Magaalooyin muhiim ah ayaa gacanta u galay ciidamada, waxaana muuqanaysay in Itoobiya ay la tacaalayso dhibaatooyin gudaha iyo dibadda ah.

Si kastaba ha ahaatee, dagaalku ma ahayn mid fudud. Ciidamada Itoobiya waxay bilaabeen inay dib isu abaabulaan, iyagoo helaya taageero siyaasadeed iyo mid militari oo dibadda uga imanaysa. Isla markaasna, quwadihii waaweynaa ee dunida ayaa si dhow ula socday dagaalka, maadaama uu dhacay xilligii Dagaalkii Qaboobaa ee u dhexeeyay Bariga iyo Galbeedka.

Marxaladdan ayaa noqotay bilowga dagaal si weyn u beddelay taariikhda Geeska Afrika. Inkastoo Soomaaliya ay gaartay guulo waaweyn bilowgii dagaalka, haddana waxaa soo socday dhacdooyin waaweyn oo beddeli lahaa jihada colaadda. Dagaalkii 1977 (Qaybta 2-aad): Gulufkii Ciidamada Soomaaliya iyo Guulihii Bilowga ahaa

Markii dagaalku si rasmi ah u billowday bartamihii sanadkii 1977, Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaaliya waxay galeen guluf millatari oo si wanaagsan loo qorsheeyay. Hoggaanka ciidamada Soomaaliyeed wuxuu rumaysnaa in xaaladda siyaasadeed ee Itoobiya oo xilligaas ahayd mid qalafsan ay fursad siin karto Soomaaliya iyo Jabhadda Xoreynta Soomaali Galbeed (WSLF) inay gacanta ku dhigaan inta badan dhulka Ogaadeen.

Ka hor inta aan gulufka weyn la bilaabin, saraakiisha sare ee ciidamada Soomaaliya waxay muddo bilo ah diyaarinayeen qorshayaal dagaal. Waxaa la xoojiyay ciidamada lugta, taangiyada, madaafiicda culus iyo ciidamada cirka. Soomaaliya waxay xilligaas haysatay ciidan si heer sare ah u tababaran, hubkooduna wuxuu ka mid ahaa kuwii ugu casrisanaa Afrika, iyadoo taageero dhinaca hubka iyo tababarka ka heshay Midowgii Soofiyeeti.

Jabhadda WSLF waxay door muhiim ah ka ciyaartay wejigii hore ee dagaalka. Jabhaddu waxay si fiican u taqaanay juqraafi ahaan dhulka Ogaadeen, waxayna ciidamada Soomaaliya siin jirtay xog ku saabsan dhaq-dhaqaaqa ciidamada Itoobiya, waddooyinka muhiimka ah iyo goobaha difaaca. Iskaashigaas ayaa si weyn u fududeeyay horusocodka ciidamada Soomaaliyeed.

Bilowgii gulufka, ciidamada Soomaaliya waxay si degdeg ah uga tallaabeen xadka, iyagoo ku dhaqaaqay dhowr jiho oo kala duwan. Weerarrada waxaa lagu qaaday saldhigyo ciidan iyo xarumo istiraatiiji ah oo ay ciidamada Itoobiya ku lahaayeen gobolka. Ciidamada Itoobiya oo ku mashquulsanaa dagaallo gudaha ah iyo kacdoonno ka jiray gobollo kale ayaan awoodin inay si degdeg ah uga hortagaan weerarka.

Magaalooyin iyo deegaanno badan ayaa muddo kooban gudaheed gacanta u galay ciidamada Soomaaliya iyo WSLF. Guulahaas isdaba joogga ah waxay sare u qaadeen niyadda ciidamada iyo shacabka Soomaaliyeed. Warbaahinta dowladda waxay maalin kasta baahin jirtay warar ku saabsan horumarka ciidamada, iyadoo shacabka lagu dhiirrigelinayay inay taageeraan dagaalka.

Ciidamada cirka ee Soomaaliya waxay door weyn ka qaateen gulufka. Diyaaradaha dagaalka ayaa beegsan jiray fariisimaha ciidamada Itoobiya, bakhaarada hubka iyo waddooyinka sahaydu marto. Tani waxay adkaysay in Itoobiya si fudud u gaarsiiso gurmad ciidamadeeda ku sugnayd jiidda hore.

Dhanka dhulka, ciidamada lugta iyo kuwa taangiyada wata waxay si wadajir ah u jebiyeen difaacyo badan oo ay Itoobiya dhistay. Istaraatiijiyadda la adeegsaday waxay ahayd in si degdeg ah loo qabsado magaalooyinka muhiimka ah ka hor inta aysan Itoobiya helin waqti ay dib ugu abaabusho ciidamadeeda.

Intii uu socday gulufka, magaalooyin badan oo muhiim ahaa ayaa gacanta u galay ciidamada Soomaaliya. Qabsashada deegaannadan waxay lahayd muhiimad militari iyo mid siyaasadeed, maadaama ay xoojinaysay rajada laga qabay in Soomaaliya gaarto ujeeddooyinkeedii dagaalka.

Waxaa la sheegay in muddo kooban gudaheed ciidamada Soomaaliya ay maamulayeen qayb aad u ballaaran oo ka mid ah dhulka Ogaadeen. Guulahaas ayaa sababay in warbaahinta caalamka ay si weyn uga hadasho awoodda ciidamada Soomaaliyeed, kuwaas oo markaas loo arkayay inay ka mid yihiin ciidamada ugu awoodda badan Afrika.

Gudaha Soomaaliya, shacabka ayaa si weyn u taageeray ciidamada. Magaalada Muqdisho iyo magaalooyinka kale waxaa ka dhacay isu-soo-baxyo waaweyn oo lagu muujinayay taageerada ciidamada qaranka. Waxaa la abaabulay ololeyaal lagu ururinayo gargaar loogu talagalay askarta jiidda hore ku sugan.

Abwaanno iyo fannaaniin Soomaaliyeed ayaa tiriyay gabayo iyo heeso waddani ah oo lagu dhiirrigelinayay ciidamada. Idaacadaha qaranka ayaa si joogto ah u baahin jiray heeso waddani ah iyo warbixinno ku saabsan guulaha dagaalka, taas oo sii kordhisay dareenka waddaninimo ee shacabka.

Si kastaba ha ahaatee, iyadoo Soomaaliya ay gaareysay guulo waaweyn, xaaladda caalamka ayaa bilaabatay inay is beddesho. Dagaalku wuxuu dhacay xilligii Dagaalkii Qaboobaa, waxaana quwadihii waaweynaa ee dunidu si dhow ula socdeen colaadda. Midowgii Soofiyeeti, oo markii hore xiriir dhow la lahaa Soomaaliya, wuxuu bilaabay inuu dib u qiimeeyo mowqifkiisa, maadaama Itoobiya ay iyaduna qaadatay nidaam hantiwadaag ah.

Dhanka Itoobiya, hoggaanka cusub ee Derg wuxuu bilaabay dadaallo lagu abaabulayo ciidamo cusub. Dowladda Itoobiya waxay codsatay taageero militari oo degdeg ah, waxaana bilowday inay hesho hub, tababar iyo la-taliyeyaal ka yimid dalal saaxiib la ahaa.

Inkasta oo guulihii Soomaaliya ay ahaayeen kuwo waaweyn, haddana dagaalku weli ma uusan dhammaan. Itoobiya waxay isku diyaarinaysay weerar rogaal-celin ah oo ay ku doonaysay inay dib ugu soo ceshato dhulkii laga qabsaday. Taasina waxay calaamad u ahayd in wejigii ugu adkaa ee dagaalku uu weli soo socdo.

Taariikhyahannadu waxay isku raacsan yihiin in gulufkii bilowga ahaa ee ciidamada Soomaaliya uu ahaa mid ka mid ah hawlgalladii militari ee ugu guusha badnaa ee ay Soomaaliya abid fuliso. Si kastaba ha ahaatee, dagaallada casriga ahi kuma eka guulaha jiidda hore oo keliya; waxay sidoo kale ku xiran yihiin siyaasadda caalamiga ah, saadka, dhaqaalaha iyo taageerada dibadda.

Qaybta 3-aad waxay si faahfaahsan uga hadli doontaa isbeddelkii weynaa ee dagaalka, taageeradii Midowgii Soofiyeeti ee Itoobiya, doorkii ciidamada Cuba, weerarkii rogaal-celiska ahaa iyo sababihii ay Soomaaliya ugu dambayn uga baxday Ogaadeen. Dagaalkii 1977 (Qaybta 3-aad): Isbeddelkii Dagaalka, Taageeradii Midowgii Soofiyeeti iyo Dib-u-Gurashadii Soomaaliya

Bilowgii dagaalka, Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaaliya waxay gaareen guulo waaweyn, iyagoo la wareegay deegaanno badan oo ka tirsan Ogaadeen. Warbixinno badan oo taariikhi ah ayaa tilmaamaya in Soomaaliya ay gacanta ku haysay inta badan gobolka xilligii ugu sarreeyay ee gulufka. Guulahaas ayaa sare u qaaday niyadda shacabka Soomaaliyeed, balse waxay sidoo kale beddeleen aragtidii quwadaha waaweyn ee dunida.

Xilligaas wuxuu dunidu ku jirtay Dagaalkii Qaboobaa, oo ahaa loollan siyaasadeed iyo millatari oo u dhexeeyay Maraykanka iyo Midowgii Soofiyeeti. Soomaaliya iyo Itoobiya labaduba waxay xiriir la lahaayeen Midowgii Soofiyeeti, hase yeeshee Moscow waxay ku adkaatay inay sii taageerto labada dhinac ee dagaallamaya.

Markii dagaalku sii xoogaystay, hoggaanka Midowgii Soofiyeeti wuxuu go'aansaday inuu taageero siiyo Itoobiya. Go'aankan waxaa saameeyay arrimo istaraatiiji ah, maadaama Itoobiya ay ahayd dal ka weyn Soomaaliya, isla markaana lahayd muhiimad juqraafi iyo siyaasadeed oo weyn. Dowladda Itoobiya ee Derg waxay sidoo kale qaadatay mabda' hantiwadaag ah, taas oo sii xoojisay xiriirka kala dhexeeyay Midowgii Soofiyeeti.

Go'aankaasi wuxuu noqday mid si weyn u beddelay jihadii dagaalka. Midowgii Soofiyeeti wuxuu joojiyay taageeradii milatari ee Soomaaliya, wuxuuna bilaabay inuu Itoobiya siiyo hub casri ah, diyaarado dagaal, taangiyo, madaafiic culus iyo qalab kale oo aad u tiro badan. Waxaa sidoo kale Itoobiya loo diray la-taliyeyaal ciidan oo ka caawiyay qorsheynta iyo hoggaaminta hawlgallada millatari.

Isbeddelka ugu weyn wuxuu yimid markii dowladda Cuba ay ciidamo u dirtay Itoobiya. Kumannaan askari oo Cuban ah ayaa loo daadgureeyay jiidda hore ee dagaalka. Ciidamadan waxay garab istaageen kuwa Itoobiya, iyagoo ka qeyb qaatay difaaca magaalooyinka muhiimka ah iyo weerarradii dib loogu riixayay ciidamada Soomaaliya.

Waxaa intaas dheer, Koonfurta Yemen waxay Itoobiya siisay taageero dhinaca tababarka iyo saadka. Isku darka hubka cusub, ciidamada Cuba iyo la-taliyeyaasha Soofiyeeti ayaa si weyn u xoojiyay awoodda ciidamada Itoobiya.

Dhanka Soomaaliya, xaaladdu waxay noqotay mid aad u adag. Inkastoo askarta Soomaaliyeed ay muujiyeen geesinimo iyo adkaysi, haddana waxay la kulmeen dhibaatooyin dhinaca saadka, sahayda iyo helitaanka hub cusub. Ciidamadii dagaalka ku jiray waxay mararka qaar la kulmeen rasaas iyo shidaal yari, iyadoo aysan jirin taageeradii dibadda ee ay hore u heli jireen.

Dhammaadkii 1977 iyo bilowgii 1978, Itoobiya waxay billowday weerar rogaal-celis ah oo ballaaran. Weerarkan waxaa hormuud u ahaa ciidamada Itoobiya oo garabsanaya ciidamadii Cuba iyo taageerada Midowgii Soofiyeeti. Dagaallo culus ayaa ka dhacay deegaanno badan oo Ogaadeen ah, waxaana labada dhinacba soo gaaray khasaare naf iyo maalba leh.

Ciidamada Soomaaliya waxay si adag u difaaceen goobihii ay qabsadeen. Dagaallo badan ayaa socday maalmo iyo toddobaadyo xiriir ah. Inkastoo ay jireen guulo yar yar oo ay gaareen ciidamada Soomaaliyeed, haddana tirada badan ee ciidamada Itoobiya iyo taageerada dibadda ayaa si tartiib tartiib ah u beddelay dheelitirka dagaalka.

Markii weerarrada Itoobiya sii xoogeysteen, ciidamada Soomaaliya waxay bilaabeen dib-u-gurasho istaraatiiji ah si ay u ilaashadaan ciidamadooda iyo qalabkooda. Magaalooyin iyo fariisimo hore loo qabsaday ayaa dib ugu soo laabtay gacanta Itoobiya.

Bilowgii sanadkii 1978, dowladda Soomaaliya waxay ku dhawaaqday inay ciidamadeeda kala baxday gudaha Itoobiya. Go'aankan wuxuu calaamad u noqday dhammaadka wejigii ugu weynaa ee Dagaalkii Ogaadeen. Inkastoo dagaalku dhammaaday, haddana saameyntiisa siyaasadeed, dhaqaale iyo bulsho waxay sii socotay sannado badan.

Dagaalku wuxuu sababay dhimasho iyo dhaawac soo gaaray kumannaan askari iyo dad rayid ah. Sidoo kale, boqollaal kun oo qof ayaa ka barakacay deegaannadii dagaalladu ka dhaceen. Kaabeyaashii dhaqaalaha iyo adeegyada bulshada ee gobolka ayaa si weyn u burburay.

Gudaha Soomaaliya, natiijada dagaalka waxay dhalisay su'aalo badan oo ku saabsan siyaasadda dowladda iyo jihada ciidamada qalabka sida. Dad badan ayaa isweydiiyay sababta guulihii bilowga ahaa ay ugu dambeyn isu beddeleen dib-u-gurasho. Khubarada taariikhda badankood waxay isku raacsan yihiin in faragelintii quwadaha shisheeye ay ahayd sababihii ugu waaweynaa ee beddelay jihada dagaalka.

Dagaalkii Ogaadeen wuxuu sidoo kale sababay isbeddel weyn oo ku yimid siyaasadda arrimaha dibadda ee Soomaaliya. Xiriirkii dhowaa ee Soomaaliya iyo Midowgii Soofiyeeti wuu burburay, dowladda Soomaaliyana waxay bilowday inay xiriir cusub la sameysato waddamada reer Galbeedka, gaar ahaan Maraykanka.

Inkasta oo Soomaaliya aysan gaarin ujeeddooyinkii dagaalka, haddana geesinimada iyo kartidii ay muujiyeen Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaaliya ayaa weli lagu xusuustaa taariikhda dalka. Dagaalku wuxuu noqday cashar weyn oo muujiyay in guusha millatari aysan ku xirnayn geesinimo oo keliya, balse ay sidoo kale saameeyaan siyaasadda caalamka, dhaqaalaha, saadka iyo isbahaysiyada dowladaha. Ogaadeen uusan kaligiis sababin dhibaatooyinkii Soomaaliya soo wajahay sannadihii dambe. Waxay tilmaamaan in arrimo badan oo is biirsaday ay qayb ka ahaayeen, sida dhibaatooyinka dhaqaale, caqabadaha siyaasadeed, isbeddelladii gobolka iyo xaaladdii caalamka ee xilligaas. Si kastaba ha ahaatee, waxaa la isku raacsan yahay in dagaalku uu si weyn u saameeyay awooddii dowladda iyo jihadii siyaasadda dalka.

Casharka ugu weyn ee laga bartay dagaalka wuxuu ahaa in qorshe kasta oo militari uu u baahan yahay taageero dhaqaale, diblomaasiyadeed iyo mid caalami ah. Waxaa sidoo kale la ogaaday in xiriirka dowladaha waaweyn uu is beddeli karo iyadoo lagu saleynayo danahooda istaraatiijiyadeed, sidaas darteed dal kastaa uu u baahan yahay inuu dhiso awooddiisa gudaha iyo isku filnaanshihiisa.

Inkastoo dagaalkii 1977 uu ku dhammaaday natiijo aysan Soomaaliya filayn, haddana wuxuu noqday qayb muhiim ah oo ka mid ah taariikhda qaranka. Wuxuu muujiyay geesinimada ciidamada Soomaaliyeed, awooddii ay lahaayeen iyo sida siyaasadda caalamku u beddeli karto jihada dagaal kasta.

Qaybta 5-aad oo ah gabagabada taxanahan waxay soo koobaysaa guud ahaan Dagaalkii 1977, waxayna falanqayn doontaa casharradii laga bartay, saameyntii uu ku yeeshay Geeska Afrika, xusuusta geesiyaashii ka qaybgalay iyo dhaxalka uu dagaalku uga tagay

 jiilasha Soomaaliyeed.waxay isku raacsan yihiin in fahamka dagaalkaas uu muhiim u yahay qiimeynta taariikhda casriga ah ee Soomaaliya iyo Geeska Afrika.

Jiilka maanta jooga wuxuu dagaalkaas ka baran karaa casharro badan. Midnimada qaranka, horumarinta ciidamada, dhismaha dhaqaale xooggan, diblomaasiyad firfircoon iyo wadajirka shacabka ayaa ah tiirarka ugu muhiimsan ee lagu ilaalin karo madax-bannaanida iyo amniga dalka. Taariikhdu waxay mar walba xasuusinaysaa in dowlad xooggan lagu dhiso hay'ado adag, hoggaan hufan iyo shacab mideysan.

In kasta oo Dagaalkii 1977 uu ku dhammaaday natiijo aan Soomaaliya u rumoobin sidii la rajeynayay, haddana wuxuu weli leeyahay kaalmo weyn oo taariikheed. Wuxuu muujiyay awooddii iyo kartidii ciidamadii Soomaaliyeed, wuxuuna noqday dhacdo weli laga doodo, laga barto, lagana qoro buugaag iyo daraasado badan.

Ugu dambayn, taariikhda Dagaalkii Ogaadeen ma aha oo keliya sheeko ku saabsan guulo iyo guuldarrooyin ciidan. Waa sheeko ka hadlaysa geesinimo, himilo qaran, loollan siyaasadeed iyo isbeddello waaweyn oo saameeyay jiilal badan. Fahamka taariikhdaas wuxuu gacan ka geysan karaa in jiilasha maanta iyo kuwa mustaqbalka ay qaataan go'aanno ku saleysan aqoon, wadajir iyo ilaalinta danaha qaranka.