Hadda waxaa laga yaabaa in lagu daro heshiisyada hore ee Soomaaliya - qaybta 1aad. Waxaa ka mid ah dowlad goboleedyada Soomaaliyeed iyo horumarinta dhaqaale ee Soomaaliya ka hor gumaysiga.

Soomaaliya waa dal leh taariikh aad u fac weyn oo ka mid ah kuwa ugu hodansan qaaradda Afrika. Qarniyo badan ka hor intii aysan quwadihii reer Yurub iman Geeska Afrika, dhulka Soomaaliyeed wuxuu caan ku ahaa ilbaxnimo, ganacsi, badmareenimo, iyo bulsho isku filan oo xiriir la lahayd dunida inteeda kale. Inkasta oo mararka qaar taariikhda Soomaaliyeed lagu xuso dagaallo iyo caqabado, haddana waxaa jiray waqtiyo badan oo ay Soomaaliya ahayd dal sharaf iyo sumcad weyn ku lahaa caalamka.

Goobta istaraatiijiga ah ee Soomaaliya ayaa ahayd mid ka mid ah sababihii ugu muhiimsanaa ee dalka u noqday xarun ganacsi oo muhiim ah. Xeebta dheer ee Badweynta Hindiya iyo Gacanka Cadmeed waxay fududeysay in maraakiibta ka imanaysay Carabta, Hindiya, Bariga Afrika iyo meelo kale ay si joogto ah u yimaadaan dekedaha Soomaaliyeed. Dekedaha sida Saylac, Berbera, Muqdisho, Marka iyo Baraawe waxay noqdeen xarumo ganacsi oo caan ka ahaa gobolka.

Ganacsatadii Soomaaliyeed waxay dhoofin jireen xoolaha nool, hargaha, beeyada, malmalka, fool-maroodiga iyo badeecooyin kale oo qiimo badan. Dhanka kale waxay soo dejin jireen dhar, hub, qalab farsamo iyo alaabo kale oo laga keeno dalalka fog. Dhaqdhaqaaqan ganacsi wuxuu kobciyey dhaqaalaha, wuxuuna Soomaaliya ka dhigay meel ay daneeyaan ganacsatada caalamku.

Mid ka mid ah guulihii ugu waaweynaa ee Soomaaliyeed waxay ahayd awooddii ay u lahaayeen badmareennimada. Kumannaan sano ayay Soomaalidu ku caan baxday samaynta doomaha iyo maraakiibta, iyadoo kalluumaysiga iyo ganacsiga baddu ay qayb weyn ka ahaayeen noloshooda. Khibradda ay u lahaayeen hirarka badda, dabaylaha iyo marinada ganacsiga ayaa ka dhigtay badmaaxiin lagu kalsoonaan jiray.

Dhinaca siyaasadda, Soomaaliya kama madhnayn nidaam dowladeed. Waxaa jiray boqortooyooyin iyo suldaanado maamulayay deegaanno kala duwan, kuwaas oo ilaalin jiray amniga, cadaaladda iyo ganacsiga. Hoggaamiyeyaashaas waxay lahaayeen heshiisyo ay la galaan dalalka kale, taasoo muujinaysay in Soomaalidu lahayd maamul iyo xiriir diblomaasiyadeed ka hor gumaysiga.

Magaalada Muqdisho waxay ahayd mid ka mid ah magaalooyinka ugu horumarsanaa Bariga Afrika. Waxay lahayd suuqyo waaweyn, masaajiddo taariikhi ah, guryo qurux badan iyo deked si weyn u shaqaynaysay. Ganacsato ka iman jiray Carabta, Faaris, Hindiya iyo Bariga Afrika ayaa halkaas ku kulmi jiray, taasoo kor u qaaday dhaqaalaha iyo isdhaafsiga aqoonta.

Sidoo kale magaalooyinka Saylac iyo Berbera waxay caan ku ahaayeen dhoofinta xoolaha iyo badeecooyinka kale. Taasi waxay ka dhigtay Soomaaliya meel muhiim u ah isku xirka Afrika iyo Aasiya. Ganacsigu ma ahayn oo keliya il dhaqaale, balse wuxuu horseeday in aqoon, farsamo iyo dhaqan kala duwan ay soo gaaraan bulshada Soomaaliyeed.

Diinta Islaamku waxay si weyn uga qayb qaadatay horumarka bulshada. Soomaaliya waxay ka mid ahayd dalalkii ugu horreeyay ee Afrika soo gaara Islaamka. Masaajiddo, dugsiyaal Qur'aan iyo xarumo cilmi ayaa laga hirgeliyey magaalooyin badan. Culimada Soomaaliyeed waxay door muuqda ka qaateen faafinta diinta iyo waxbarashada, iyagoo bulshada ku dhiirrigeliyay caddaalad, wadajir iyo akhlaaq wanaagsan.

Bulshada Soomaaliyeed waxay sidoo kale caan ku ahayd xoolo-dhaqashada iyo beeraha. Geela, lo'da, adhiga iyo ariga ayaa ahaa laf-dhabarta dhaqaalaha. Xoolaha Soomaaliyeed waxaa loo dhoofin jiray dalal badan, waxaana lagu ammaani jiray tayadooda. Beeraha laga beeri jiray hareeraha wabiyada Jubba iyo Shabeelle ayaa soo saari jiray dalagyo kala duwan oo dabooli jiray baahida dadka.

Dhaqanka Soomaaliyeed wuxuu ahaa mid hodan ah. Gabayada, maahmaahyada, sheekooyinka iyo suugaanta ayaa door weyn ka ciyaari jiray gudbinta taariikhda iyo aqoonta jiilba jiilka ka dambeeya. Abwaannadu waxay bulshada ku dhiirrigelin jireen geesinimo, wadajir iyo ilaalinta sharafta ummadda.

Inkastoo boqortooyooyinka iyo suldaanadu mararka qaar ku tartami jireen awoodda, haddana marka ay timaaddo difaaca dhulka iyo ilaalinta ganacsiga waxay muujiyeen iskaashi iyo geesinimo. Taasi waxay sababtay in Soomaaliya muddo dheer sii ahaato dal xor ah oo leh maamullo awood leh.

Markii quwadihii reer Yurub bilaabeen tartankii gumaysiga Afrika dabayaaqadii qarnigii 19-aad, Soomaaliya waxay ahayd dal leh dhaqaale firfircoon, ganacsi ballaaran iyo bulsho leh ilbaxnimo soo jireen ah. Taasi waxay ahayd sababta ay quwadahaasi u danaynayeen inay gacanta ku dhigaan dhulkan istaraatiijiga ah.

Guulahaas taariikhiga ahi waxay caddeynayaan in Soomaaliya aysan ku dhisnayn oo keliya halgan iyo dagaal, balse ay lahayd ilbaxnimo, ganacsi iyo maamul ay dunidu qaddarin jirtay. Fahamka taariikhdan wuxuu jiilka maanta xusuusinayaa in horumar la gaari karo marka la helo midnimo, hoggaan wanaagsan iyo dadaal joogto

Guulihii Soomaaliya Waagii Hore – Qaybta 2-aad

Halgankii Gobannimada Soomaaliya iyo Mideyntii 1-dii Luulyo 1960

Qarnigii labaatanaad wuxuu ahaa xilli taariikhi ah oo shacabka Soomaaliyeed ay galeen halgan dheer oo ay ku doonayeen inay dib ugu hantaan xorriyaddooda iyo karaamadooda. Ka dib markii quwadihii gumaysigu ay qaybsadeen dhulkii Soomaaliyeed dabayaaqadii qarnigii 19-aad, waxaa meesha ka baxay dowladihii iyo suldaanadii madax-bannaanida lahaa ee soo jiray qarniyo badan. Dhulka Soomaaliyeed waxaa loo kala qaybiyey maamulo kala duwan oo ay gacanta ku hayeen Ingiriiska, Talyaaniga, Faransiiska iyo Itoobiya, taasoo dhaawac weyn u geysatay midnimadii iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed.

Si kastaba ha ahaatee, gumaysigu ma uusan baabi'in jacaylkii ay Soomaalidu u qabeen xorriyadda. Bulshada Soomaaliyeed waxay si joogto ah u muujinayeen diidmada ay ka qabeen xukunka shisheeye. Halgankaasi wuxuu soo maray marxalado kala duwan; mar wuxuu ahaa iska caabin hubaysan, marna wuxuu isu beddelay olole siyaasadeed iyo wacyigelin bulsho. Halyeeyo badan ayaa naftooda u huray difaaca dalkooda iyo ilaalinta sharafta ummaddooda.

Bilowgii qarniga 20-aad waxaa jiray dhaqdhaqaaqyo waddani ah oo dhiirrigeliyay shacabka inay midoobaan. Waxgaradka, culimada, ganacsatada iyo dhallinyaradu waxay bilaabeen inay bulshada baraan muhiimadda ay leedahay in la helo dowlad Soomaaliyeed oo madax-bannaan. Fikradaha waddaniyadda ayaa si tartiib tartiib ah ugu fiday magaalooyinka iyo miyiga, waxaana sii xoogaystay dareenka ah in Soomaaliya ay xaq u leedahay xorriyad buuxda.

Dagaalkii Labaad ee Adduunka ka dib waxaa dunida ka curtay mowjado gobannimo-doon ah. Dalal badan oo Afrika iyo Aasiya ku yaalla ayaa bilaabay inay ka xoroobaan gumaysigii reer Yurub. Isbeddelkaas caalamiga ah wuxuu dhiirrigeliyay shacabka Soomaaliyeed, kuwaas oo rumaysnaa in waqtigii xorriyaddu uu soo dhow yahay.

Waxaa door weyn ka qaatay halganka ururradii siyaasadeed ee Soomaaliyeed. Ururradani waxay bulshada ku baraarujiyeen muhiimadda codka shacabka, midnimada iyo dhismaha hay'ad qaran. Waxay qaban jireen shirar, ololeyaal iyo kulammo ay dadka ugu sharxayeen in xorriyadda aan lagu heli karin kala qaybsanaan, balse lagu gaari karo wadajir iyo isku duubni.

Dhallinyaradu waxay noqdeen laf-dhabarta dhaqdhaqaaqii gobannimo-doonka. Waxay abaabuleen dooddo, ololeyaal iyo hawlo bulshada lagu baraarujinayo. Dumarka Soomaaliyeed iyaguna waxay muujiyeen kaalmo aan la illaawi karin, iyagoo ka qayb qaatay abaabulka bulshada, taageeridda halgamayaasha iyo kobcinta dareenka waddaniyadda. Taasi waxay caddeysay in halganka xorriyaddu uusan ku koobnayn koox gaar ah, balse uu ahaa himilo ay wada lahaayeen dhammaan qaybaha bulshada.

Intii uu halganku socday waxaa jiray caqabado badan. Qaybsanaantii dhulka Soomaaliyeed, awooddii gumaysiga iyo duruufihii siyaasadeed ee xilligaas jiray waxay adkeeyeen in himilada xorriyadda si degdeg ah loo gaaro. Si kastaba ha ahaatee, shacabka Soomaaliyeed kama quusan himiladooda. Waxay sii wadeen dadaalkooda iyagoo ku adkaysanaya in maalin uun calanka Soomaaliyeed uu ka dul baban doono dal xor ah oo mideysan.

Sanadihii kontomaadkii waxaa sii kordhay rajada gobannimada. Wadahadallo siyaasadeed iyo diyaargarow lagu dhisayo hay'adaha maamulka ayaa la bilaabay, waxaana la tababaray dad Soomaaliyeed oo mustaqbalka hoggaamin lahaa dowlad madax-bannaan. Tani waxay ahayd tallaabo muhiim ah oo muujisay in ummaddu isu diyaarinaysay inay masiirkeeda gacanteeda ku maamusho.

Ugu dambayn, waxaa soo ifbaxday maalintii ay shacabka Soomaaliyeed muddo dheer sugayeen. 1-dii Luulyo 1960 waxay noqotay maalin dahabi ah oo lagu xardhay taariikhda Soomaaliya. Maalintaas waxaa midoobay Gobolladii Waqooyi iyo Koonfur, waxaana si rasmi ah u dhalatay Jamhuuriyadda Soomaaliya. Calankii buluugga ahaa ee xiddigta caddaanka leh ayaa si sharaf leh loo taagay, iyadoo shacabka Soomaaliyeed ay u dabaaldegeen xorriyad iyo midnimo ay muddo dheer u soo halgameen.

Mideyntii 1960 waxay ahayd guul qaran oo ka tarjumaysay rabitaanka shacabka Soomaaliyeed ee ahaa in ay yeeshaan hal dal, hal calan iyo hal dowlad. Waxay ahayd bilow cusub oo rajo, horumar iyo himilo qaran lagu dhisayo.

La soco qaybta xigta ee Qaybta 2-aad, taas oo si faahfaahsan uga hadli doonta caqabadihii dowladdii curdanka ahayd la kulantay, guulihii ugu horreeyay ee ay gaartay, iyo sida ay xorriyaddu u noqotay saldhigii horumarka Soomaaliya. Guulihii Soomaaliya Waagii Hore – Qaybta 3-aad

Guulihii Soomaaliya ee Waxbarashada, Af-Soomaaliga, Caafimaadka iyo Horumarka Qaranka

Markii ay Soomaaliya xorriyaddeeda qaadatay 1960-kii, shacabka Soomaaliyeed waxay galeen marxalad cusub oo lagu dhisayo dowlad qaran. Inkasta oo dalku la kulmay caqabado badan, haddana waxaa la gaaray guulo taariikhi ah oo weli lagu xusuusto horumarka Soomaaliya. Guulahaas waxay si gaar ah uga muuqdeen dhinacyada waxbarashada, afka, caafimaadka, kaabeyaasha dhaqaalaha iyo dhismaha hay'adaha dowladda. Waxay ahaayeen tallaabooyin muujinayay in Soomaaliya leedahay awood iyo karti ay ku gaari karto horumar haddii la helo hoggaan, midnimo iyo qorshe cad.

Mid ka mid ah guulihii ugu waaweynaa wuxuu ahaa horumarinta waxbarashada. Dowladda waxay xoogga saartay in carruurta Soomaaliyeed ay helaan waxbarasho lacag la'aan ah, waxaana la dhisay dugsiyo hoose, dhexe iyo sare oo ku baahay gobollada dalka. Magaalooyin badan iyo xitaa deegaanno miyiga ah waxaa laga hirgeliyay iskuullo cusub si loo yareeyo aqoon la'aanta loona abuuro jiil wax bartay oo dalka mustaqbal u horseeda.

Macallimiinta Soomaaliyeed waxay noqdeen laf-dhabarta horumarka waxbarashada. Waxaa la tababaray kumannaan macallin oo ka shaqeeyay sidii aqoonta loo gaarsiin lahaa bulshada. Arday badan ayaa loo diray dalal kala duwan si ay u soo bartaan cilmiga caafimaadka, injineernimada, beeraha, maamulka iyo culuum kale oo muhiim u ahaa dib-u-dhiska dalka. Markii ay dib ugu soo laabteen Soomaaliya waxay door weyn ka qaateen horumarinta adeegyada bulshada.

Guul kale oo taariikhda Soomaaliya si dahab ah loogu xardhay waxay ahayd qorista Af-Soomaaliga farta Laatiinka sannadkii 1972. Go'aankan wuxuu ahaa mid beddelay jihada waxbarashada iyo maamulka dalka. Markii afkii hooyo loo qoray si rasmi ah, waxaa sahlanayd in buugaag, waraaqo dowladeed iyo manhajyo waxbarasho lagu diyaariyo af ay dadku wada fahmaan. Tallaabadan waxay kor u qaaday aqoonta bulshada waxayna fududeysay in adeegyada dowladda lagu gaarsiiyo shacabka.

Kadib qorista afka, waxaa la bilaabay olole ballaaran oo lagu ciribtirayo jahliga. Macallimiin, arday iyo shaqaale dowladeed ayaa loo diray magaalooyinka iyo miyiga si ay dadka waaweyn iyo dhalinyarada u baraan akhriska iyo qorista. Ololeyaashaas waxaa lagu guuleystay in kumannaan qof ay bartaan akhriska iyo qorista, taasoo sare u qaaday wacyiga bulshada iyo ka qaybgalka horumarka qaranka.

Dhinaca caafimaadka waxaa sidoo kale laga gaaray horumar muuqda. Dowladda waxay dhistay isbitaallo, xarumo caafimaad iyo rugo caafimaad oo lagu daweeyo shacabka. Dhakhaatiir iyo kalkaaliyeyaal caafimaad ayaa la tababaray si loo daboolo baahida sii kordheysa ee adeegyada caafimaadka. Tallaalka carruurta, daryeelka hooyada iyo la dagaallanka cudurrada faafa ayaa noqday mudnaanta koowaad, taasoo sababtay in xaaladda caafimaadka bulshada ay si tartiib tartiib ah u soo hagaagto.

Horumarka kaabeyaasha dhaqaalaha ayaa isna ahaa guul weyn. Waxaa la dhisay waddooyin isku xira magaalooyinka waaweyn, buundooyin, xarumo dowladeed iyo garoomo diyaaradeed. Dekedaha Muqdisho, Berbera, Kismaayo iyo magaalooyin kale ayaa la casriyeeyay si ay u fududeeyaan ganacsiga gudaha iyo kan dibadda. Kaabeyaashaas waxay door weyn ka qaateen kobaca dhaqaalaha iyo isku socodka shacabka.

Beeraha iyo xoolaha oo ahaa laf-dhabarta dhaqaalaha Soomaaliya ayaa iyaguna la horumariyay. Mashruucyo waraabin ah ayaa laga hirgeliyay hareeraha wabiyada Jubba iyo Shabeelle, waxaana beeraleyda la siiyay tababar iyo qalab casri ah. Dhanka kale, adeegyada caafimaadka xoolaha ayaa la ballaariyay si loo ilaaliyo tayada xoolaha Soomaaliyeed oo caan ka ahaa suuqyada caalamka.

Warshado kala duwan ayaa sidoo kale la hirgeliyay si dalka uu u yeesho wax-soo-saar gudaha ah. Waxaa la dhisay warshado sonkor, baasto, dhar, kalluun, sibidh iyo kuwo kale oo shaqo u abuuray kumannaan muwaadiniin Soomaaliyeed. Tani waxay yareysay ku tiirsanaanta badeecadaha dibadda laga keeno waxayna kor u qaaday dhaqaalaha gudaha.

Dowladdu waxay sidoo kale xoogga saartay kobcinta hay'adaha amniga iyo maamulka. Waxaa la xoojiyay ciidamada qalabka sida, booliiska iyo hay'adaha garsoorka si loo ilaaliyo amniga iyo kala dambeynta. Maamullo dowladeed ayaa laga hirgeliyay gobollada iyo degmooyinka si adeegyada bulshada ay u gaaraan shacabka meel kasta oo ay joogaan.

Dhinaca dhaqanka iyo warbaahinta, Soomaaliya waxay gaartay guulo muuqda. Idaacadaha iyo wargeysyada ayaa door weyn ka qaatay wacyigelinta bulshada. Suugaanta Soomaaliyeed, heesaha waddaniga ah iyo riwaayadaha ayaa dhiirrigeliyay jacaylka dalka, midnimada iyo horumarka. Fannaaniinta iyo abwaannadu waxay bulshada ku boorrin jireen waxbarashada, shaqada iyo ilaalinta qiyamka Soomaaliyeed.

Inkasta oo caqabado jireen, haddana guulaha laga gaaray waxbarashada, af-Soomaaliga, caafimaadka, beeraha, warshadaha iyo kaabeyaasha dhaqaalaha waxay muujiyeen in Soomaaliya ay lahayd karti ay ku gaari karto horumar weyn. Jiilal badan ayaa ka faa'iidaystay adeegyadaas, waxaana la dhisay saldhig muhiim u noqday kobaca qaranka.

Marka dib loo eego taariikhda, waxaa muuqata in guulahaas aysan ku iman si sahlan, balse ay ka dhasheen dadaal, qorsheyn iyo wadashaqayn. Waxay weli u yihiin jiilasha maanta tusaale muujinaya in waddan kasta uu horumar gaari karo haddii uu yeesho nabad, midnimo, maamul hufan iyo dad ka shaqeeya danta guud.

La soco Qaybta 4-aad, oo si qoto dheer uga hadli doonta guulihii Ciidamada Qalabka Sida Soomaaliyeed, difaacii qaranka, doorkii ay ku lahaayeen ilaalinta madax-bannaanida dalka, iyo guulihii milatari ee Soomaaliya ka gaartay taariikhdeeda  Guulihii Soomaaliya Waagii Hore – Qaybta 4-aad

Guulihii Ciidamada Qalabka Sida Soomaaliyeed iyo Difaacii Qaranka

Tan iyo markii ay Jamhuuriyadda Soomaaliya xorriyaddeeda heshay sannadkii 1960, waxaa mudnaan gaar ah la siiyay dhismaha ciidan qaran oo awood u leh difaaca madax-bannaanida dalka, ilaalinta shacabka iyo sugidda xuduudaha. Dowladda cusub waxay fahamsanayd in dal kasta oo doonaya horumar iyo xasillooni uu u baahan yahay ciidan qaran oo tababaran, qalabaysan, isla markaana daacad u ah calanka iyo dastuurka. Sidaas darteed, waxaa la aasaasay Ciidamada Qalabka Sida Soomaaliyeed, kuwaas oo muddo gaaban gudaheed ku noqday ciidan lagu ammaano geesinimadooda, anshaxooda iyo kartidooda.

Sanadihii ugu horreeyay ee dowladnimada, waxaa la bilaabay tababarka saraakiisha iyo askarta Soomaaliyeed. Dhalinyaro badan oo ka kala timid gobollada dalka ayaa loo xushay inay ku biiraan ciidamada, waxaana loo diray tababaro heer sare ah gudaha iyo dibadda. Waxay barteen xeeladaha dagaalka, hoggaaminta ciidamada, adeegsiga qalabka casriga ah iyo ilaalinta sharciga ciidamada. Tababarradaasi waxay horseedeen in Soomaaliya yeelato ciidan xirfad leh oo si wanaagsan u gutay waajibaadkiisa qaran.

Ciidamada xoogga dalka waxay lahaayeen hal-ku-dheg ku salaysnaa waddaniyad, geesinimo iyo daacadnimo. Askarigu wuxuu u arkayay difaaca dalka inuu yahay waajib ka sarreeya danihiisa gaarka ah. Taasi waxay dhalisay niyad sare iyo isku duubni ka dhex jirtay ciidamada, taas oo ka dhigtay kuwo si kalsooni leh u gudan kara hawlahooda.

Markii la gaaray sannadihii toddobaatanaadkii, ciidamada Soomaaliyeed waxay gaareen heer ay ka mid noqdaan kuwa ugu awoodda badan Geeska Afrika. Waxaa la ballaariyay ciidamada lugta, cirka iyo badda, waxaana lagu qalabeeyay hub iyo gaadiid casri ahaa waqtigaas. Dowladda waxay sidoo kale dhistay xarumo ciidan, saldhigyo tababar iyo dugsiyo lagu soo saaro saraakiil aqoon sare leh.

Ciidanka Cirka Soomaaliyeed wuxuu noqday astaan kale oo muujisay horumarka dalka. Duuliyayaal Soomaaliyeed oo si heer sare ah loo tababaray ayaa kaxayn jiray diyaarado ciidan, iyagoo ilaalin jiray hawada dalka kana qayb qaadan jiray hawlgallada difaaca. Dhallinyaro badan ayaa ku hammiyi jiray inay noqdaan duuliyayaal, maadaama ay ahayd xirfad sharaf weyn lahayd.

Ciidanka Badda Soomaaliyeed isaguna wuxuu door muhiim ah ku lahaa ilaalinta xeebta dheer ee Soomaaliya, oo ka mid ah kuwa ugu dheer qaaradda Afrika. Maraakiibta ciidamada badda waxay ilaalin jireen biyaha dalka, waxayna ka hortagi jireen falalka sharci darrada ah iyo khataraha uga iman kara dhinaca badda. Arrintaasi waxay muhiim u ahayd amniga qaranka iyo ilaalinta kheyraadka badda.

Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu waaweynaa ee taariikhda ciidamada Soomaaliya waxay ahayd Dagaalkii Ogaadeen ee 1977. Dagaalkaasi wuxuu ka dhashay muran ku saabsan dhulka Soomaalida ee ku jiray gacanta Itoobiya. Kumannaan askari oo Soomaaliyeed ayaa muujiyay geesinimo iyo naf-hurnimo iyagoo u dagaallamayay sidii ay u difaaci lahaayeen danaha qaranka. Bilowgii dagaalka, ciidamada Soomaaliya waxay gaareen guulo waaweyn, waxayna la wareegeen deegaanno badan oo istaraatiiji ah.

Guulahaas waxaa suurageliyay qorsheyn wanaagsan, tababar adag iyo niyadda sare ee ciidamada. Saraakiisha iyo askartu waxay muujiyeen xirfad ciidan oo sare, taas oo sababtay in Soomaaliya muddo kooban lagu tilmaamo awood ciidan oo muhiim ah oo ka jirta Geeska Afrika. Inkastoo dagaalku markii dambe isu beddelay mid adag sababo la xiriiray faragelin dibadeed iyo isbeddello siyaasadeed, haddana geesinimada askartii Soomaaliyeed waxay weli ku jirtaa bogagga taariikhda.

Marka laga soo tago dagaallada, ciidamada qalabka sida waxay door weyn ka qaateen gurmadka shacabka xilliyada musiibooyinka. Waxay ka qayb qaadan jireen samatabbixinta dadka ay saameeyaan fatahaadaha, abaaraha iyo xaaladaha degdegga ah. Sidoo kale waxay gacan ka geysan jireen dhismaha waddooyinka, buundooyinka iyo adeegyada kale ee bulshada looga baahnaa gobollada dalka.

Dugsiyada ciidamada sida kuwa lagu tababaro saraakiisha iyo askarta waxay soo saareen kumannaan xirfadlayaal ah oo dalkooda u adeegay. Tababarradaasi waxay xoogga saari jireen aqoonta milatariga, anshaxa, hoggaaminta iyo ilaalinta sharciga. Tani waxay kor u qaaday tayada ciidamada Soomaaliyeed, waxayna abuurtay jiil saraakiil ah oo leh waayo-aragnimo iyo karti hoggaamineed.

Bulshada Soomaaliyeed waxay xilligaas si weyn u qadarin jireen ciidamada qalabka sida. Maalmaha xuska qaran iyo munaasabadaha waaweyn waxaa lagu soo bandhigi jiray dhoolla-tusyo ciidan oo muujinayay tababarka, nidaamka iyo qalabka ciidamada. Carruur badan ayaa ku riyoon jiray inay mustaqbalka xirtaan dareyska ciidanka si ay dalkooda ugu adeegaan.

Ciidamada Soomaaliya waxay sidoo kale ka qayb qaateen ilaalinta midnimada iyo jiritaanka qaranka. Waxay ahaayeen tiir muhiim u ahaa dowladnimada, iyagoo ka shaqeynayay sugidda amniga gudaha iyo difaaca xuduudaha. Inkastoo ay jireen caqabado siyaasadeed iyo kuwo dibadeed, haddana ciidamada waxay muujiyeen adkaysi iyo waddaniyad ay ku mutaysteen xushmadda shacabka.

Marka dib loo eego taariikhda, waxaa cad in ciidamada qalabka sida ay qayb weyn ku lahaayeen guulihii Soomaaliya gaartay xilligii dowladnimada hore. Geesinimada askarta, kartida saraakiisha iyo taageerada shacabka ayaa horseeday in Soomaaliya yeelato ciidan lagu yaqaan awood, anshax iyo waddaniyad. Taasi waa dhaxal taariikhi ah oo mudan in la xasuusto, lagana barto qiimaha ay leedahay difaaca dalka iyo ilaalinta madax-bannaanida.

Casharka ugu weyn ee laga dhaxlay taariikhdaas waa in ciidan qaran oo mideysan, si wanaagsan loo tababaray, isla markaana taageero ka hela shacabkiisa uu yahay tiirka ugu muhiimsan ee lagu ilaaliyo jiritaanka waddan madax-bannaan. Jiilasha maanta waxaa laga doonayaa inay xushmeeyaan halyeeyadii dalkooda u soo adeegay, kana shaqeeyaan midnimo, nabad iyo horumar si Soomaaliya ay mar kale u gaarto heerkii ay ku caan baxday.

La soco Qaybta 5-aad, oo noqon doonta gabagabada taxanahan. Waxay soo koobaysaa dhammaan guulihii taariikhiga ahaa ee Soomaaliya, casharradii laga bartay, saamaynta ay ku yeesheen jiilasha dambe iyo aragtida ku wajahan mustaqbal ifaya oo ay Soomaaliya ku gaari karto nabad, midnimo iyo horumar waaraGuulihii Soomaaliya Waagii Hore – Qaybta 5-aad

Casharradii Laga Bartay Guulihii Taariikhiga Ahaa iyo Rajada Mustaqbalka Soomaaliya

Taariikhda Soomaaliya waa mid qani ku ah guulo, geesinimo iyo halgan. Qarniyo badan ayay ummadda Soomaaliyeed kaalin muuqata ku lahayd ganacsiga, ilbaxnimada, badmareennimada iyo dhismaha bulsho isku filan. Inkasta oo dalku soo maray marxalado adag iyo caqabado waaweyn, haddana guulihii la gaaray waayihii hore waxay weli u taagan yihiin caddayn muujinaysa kartida, awoodda iyo himilada shacabka Soomaaliyeed. Dib u milicsiga taariikhdaas ma aha oo keliya xusuus, balse waa cashar muhiim ah oo jiilasha maanta iyo kuwa berriba ka caawin kara dhismaha mustaqbal wanaagsan.

Qaybihii hore ee taxanahan waxaan ku soo aragnay in Soomaaliya ka hor gumaysiga ay ahayd dal leh boqortooyooyin iyo suldaanado awood leh, ganacsi ballaaran iyo xiriir caalami ah. Dekedaha Soomaaliyeed waxay ka mid ahaayeen kuwa ugu firfircoon Geeska Afrika, halka ganacsatada Soomaaliyeed ay xiriir la lahaayeen dalal badan oo ku kala yaallay Afrika, Bariga Dhexe iyo Aasiya. Taasi waxay caddeyn u tahay in Soomaaliya ay ahayd dal leh dhaqaale iyo ilbaxnimo soo jireen ah.

Waxaan sidoo kale xusuusannay halgankii gobannimada ee ay shacabka Soomaaliyeed u soo galeen xorriyadda. Kumannaan halyeey ayaa naftooda u huray sidii dalkoodu uga bixi lahaa gumaysiga. Midnimadii dhacday 1-dii Luulyo 1960 waxay ahayd guul qaran oo ka dhalatay rabitaanka shacabka Soomaaliyeed ee ahaa inay yeeshaan hal calan, hal dal iyo hal dowlad. Maalintaas waxay noqotay astaan muujinaysa in marka ay ummaddu mideysnaato ay gaari karto himilooyinkeeda waaweyn.

Dhismaha dowladdii Soomaaliyeed wuxuu horseeday guulo waaweyn oo dhinaca waxbarashada, caafimaadka iyo maamulka ah. Dugsiyo badan ayaa la dhisay, adeegyada caafimaadka waa la ballaariyay, waxaana la tababaray macallimiin, dhakhaatiir iyo xirfadlayaal Soomaaliyeed. Mid ka mid ah guulihii ugu waaweynaa wuxuu ahaa qorista Af-Soomaaliga sannadkii 1972, taas oo fududeysay waxbarashada, maamulka iyo faafinta aqoonta. Ololeyaashii ciribtirka jahliga waxay sare u qaadeen heerka aqoonta bulshada, iyagoo kumannaan qof u suurtageliyay inay bartaan akhriska iyo qorista.

Dhinaca dhaqaalaha, Soomaaliya waxay ku tallaabsatay horumar la taaban karo. Beeraha, xoolaha, kalluumeysiga iyo warshadaha ayaa la horumariyay, waxaana la dhisay waddooyin, dekedo iyo xarumo dowladeed oo muhiim u ahaa kobaca dalka. Xoolaha Soomaaliyeed waxay caan ka ahaayeen suuqyada caalamka, halka wax-soo-saarka gudaha uu shaqo u abuuray dad badan. Guulahaas waxay muujiyeen in Soomaaliya leedahay khayraad dabiici ah iyo dad karti u leh inay horumariyaan dalkooda.

Ciidamada Qalabka Sida Soomaaliyeed waxay iyaguna noqdeen astaan waddaniyadeed. Waxaa la dhisay ciidan tababaran oo difaaca qaranka u taagan, waxaana lagu xusuustaa geesinimadii ay muujiyeen xilliyadii adkaa. Taariikhdu waxay xustaa naf-hurnimadii askarta Soomaaliyeed iyo sida ay ugu dadaaleen ilaalinta madaxbannaanida dalka. Inkasta oo dagaallo iyo caqabado jireen, haddana geesinimada ciidamada waxay weli ku jirtaa xusuusta shacabka Soomaaliyeed.

Si kastaba ha ahaatee, taariikhdu waxay sidoo kale ina baraysaa in guulaha la gaaray ay sii jiri karaan oo keliya haddii la ilaaliyo midnimada, caddaaladda iyo dowladnimada. Marka bulsho ay kala fogaato ama ay lumiyaan wadajirka, waxaa adkaanaysa in la ilaashado horumarka la gaaray. Sidaas darteed, midnimadu waa tiirka ugu muhiimsan ee lagu dhisi karo dal xooggan oo horumar gaara.

Casharka kale ee muhiimka ah waa qiimaha waxbarashada. Dal kasta oo doonaya horumar waara wuxuu u baahan yahay dad aqoon leh. Maalgashiga waxbarashada, cilmi-baarista iyo hal-abuurka waa jidka ugu wanaagsan ee lagu dhisi karo dhaqaale xooggan iyo bulsho horumarsan. Jiilasha maanta waxaa saaran masuuliyad ah inay ka faa'iidaystaan fursadaha waxbarasho, kana shaqeeyaan horumarinta dalkooda.

Waxaa kale oo muhiim ah in la ilaaliyo taariikhda iyo dhaqanka Soomaaliyeed. Suugaanta, afka, hiddaha iyo caadooyinka wanaagsan waa dhaxal ay tahay in loo gudbiyo jiilalka soo socda. Ummad aan taariikhdeeda aqoon waxay ku adkaan kartaa inay si sax ah u qorshayso mustaqbalkeeda. Sidaas darteed, barashada taariikhda saxda ah waxay ka caawisaa bulshada inay fahmaan halka ay ka yimaadeen iyo halka ay u socdaan.

Mustaqbalka Soomaaliya wuxuu ku xiran yahay dadaalka shacabka. Dalka wuxuu leeyahay xeebta ugu dheer qaaradda Afrika, dhul beereed bacrin ah, xoolo tiro badan, kalluun fara badan iyo dhalinyaro karti leh. Haddii khayraadkaas si wanaagsan loo maareeyo, lana helo nabad iyo dowladnimo hufan, Soomaaliya waxay mar kale noqon kartaa dal hormuud ka ah Geeska Afrika dhinacyada ganacsiga, wax-soo-saarka iyo horumarka.

Dhallinyarada Soomaaliyeed ayaa ah rajada ugu weyn ee dalka. Iyaga ayaa noqon doona macallimiinta, dhakhaatiirta, injineerrada, ganacsatada, ciidamada iyo hoggaamiyeyaasha berri. Waxaa muhiim ah inay ku barbaaraan waddaniyad, daacadnimo, aqoon iyo ixtiraamka sharciga. Marka jiilka cusub uu fahmo qiimaha midnimada iyo shaqada adag, waxaa suurtagal noqon doonta in Soomaaliya dib u gaarto heerarkii ay ku caan baxday.

Gabagabadii, guulihii Soomaaliya ee waagii hore ma aha sheekooyin lagu faano oo keliya, balse waa dhaxal qaran oo mudan in la ilaaliyo lagana faa'iidaysto. Waxay ina tusayaan in shacabka Soomaaliyeed ay leeyihiin karti, geesinimo iyo adkaysi ay ku gaari karaan horumar kasta oo ay hiigsadaan. Haddii laga shaqeeyo nabadda, waxbarashada, caddaaladda, midnimada iyo horumarinta dhaqaalaha, waxaa jirta rajo weyn oo Soomaaliya ay dib ugu soo noqon karto kaalintii muhiimka ahayd ee ay ku lahayd Afrika iyo dunidaba.

Taariikhdu waxay xusuusisaa jiil kasta wixii la soo maray, laakiin mustaqbalka waxaa dhisa dadka maanta nool. Sidaas awgeed, ilaalinta midnimada, kobcinta aqoonta, horumarinta dhaqaalaha iyo difaaca qaranka waa furayaasha lagu gaari karo Soomaaliya barwaaqo, amni iyo sharaf ku dhex leh caalamka.