Taariikhda Gumaysigii Ingiriiska ee Soomaaliya: Sida uu Ku Bilowday, Wixii Dhacay iyo Saamayntii uu Reebay Hordhac

 Taariikhda Soomaaliya waxay soo martay marxalado badan oo muhiim ah, balse xilligii gumaysigu wuxuu ka mid yahay waqtiyadii ugu saamaynta badnaa. Qarnigii 19-aad ayay quwadaha reer Yurub ku tartameen gacan ku haynta Afrika, tartankaas oo loo yaqaanay Scramble for Africa. Soomaaliya waxay noqotay meel istaraatiiji ah oo ay danaynayeen Ingiriiska, Talyaaniga iyo Faransiiska, maadaama ay ku taallay marin-biyoodka muhiimka ah ee Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya.

Ingiriisku wuxuu si gaar ah u qabsaday dhulka maanta loo yaqaan Somaliland (British Somaliland Protectorate), halka Talyaanigu maamulayay koonfurta Soomaaliya (Italian Somaliland). Inkastoo labada quwadood ay lahaayeen siyaasad kala duwan, haddana ujeeddadoodu waxay ahayd inay ka faa'iidaystaan kheyraadka, ganacsiga iyo muhiimadda juqraafiyeed ee Soomaaliya.

Sida uu Gumaysigu Ku Bilowday

Dabayaaqadii qarnigii 19-aad, Ingiriisku wuxuu heshiisyo la galay qaar ka mid ah madax-dhaqameedyadii waqooyiga Soomaaliya. Heshiisyadan waxaa lagu sheegay ilaalin iyo iskaashi, balse waxay si tartiib tartiib ah u horseedeen in Ingiriisku si buuxda u maamulo gobolka.

Sanadkii 1884, Ingiriisku wuxuu si rasmi ah ugu dhawaaqay British Somaliland Protectorate. Ujeeddada ugu weyn waxay ahayd ilaalinta waddada ganacsiga ee u dhexeysa Hindiya iyo Boqortooyada Ingiriiska, iyo in dekedda Cadan ay hesho sahay xoolo iyo raashin.

Dhanka kale, Talyaanigu wuxuu qabsaday koonfurta Soomaaliya isagoo dhisay maamul gumeysi oo si toos ah u maamula gobolladaas.

Nolosha Dadka Soomaaliyeed Xilligii Gumaysiga

Nolosha shacabka Soomaaliyeed waxay ahayd mid adag. Dad badan waxay ku tiirsanaayeen xoolo-dhaqashada iyo ganacsiga, balse gumaysigu wuxuu keenay canshuuro cusub, xeerar cusub iyo xaddidaad dhaqdhaqaaqa dadka.

Ingiriisku wuxuu dhisay xarumo maamul iyo saldhigyo ciidan, isagoo adeegsanayay madax-dhaqameedyo si uu u fududeeyo maamulka. Inkastoo adeegyo kooban sida waddooyin iyo xafiisyo la sameeyay, haddana maalgashigu aad buu u koobnaa.

Dhaqdhaqaaqii Daraawiishta

Mid ka mid ah dhacdooyinka ugu waaweyn ee taariikhda Soomaaliya wuxuu ahaa halgankii Daraawiishta oo uu hoggaaminayay Sayid Maxamed Cabdulle Xasan.

Laga bilaabo 1899 ilaa 1920, Daraawiishtu waxay dagaallo badan la galeen Ingiriiska. Waxay u arkayeen gumaysiga inuu khatar ku yahay diinta, xorriyadda iyo madax-bannaanida Soomaaliya.

Ingiriisku wuxuu qaaday ololeyaal ciidan oo badan, ugu dambeyntiina sanadkii 1920 wuxuu adeegsaday diyaarado dagaal, taas oo noqotay markii ugu horreysay ee diyaarado si weyn loogu isticmaalo dagaal ka dhaca Afrika. Taas ayaa horseeday burburkii xaruntii Daraawiishta ee Taleex.

Saamaynta Dhaqaalaha

Gumaysigu wuxuu beddelay qaabkii dhaqaalaha. Ganacsiga waxaa lagu hagayay danaha quwadihii gumaystaha ahaa. Xoolaha iyo badeecadaha kale waxaa loo dhoofin jiray suuqyada Ingiriiska iyo dalalka kale ee Yurub.

Dhulal qaar ayaa loo isticmaalay dano gumeysi, halka dadka deegaanka aysan helin faa'iidada ugu badan ee kheyraadkooda.

Waxbarashada iyo Adeegyada

Ingiriisku wuxuu furay dugsiyo tiro yar iyo xarumo caafimaad oo kooban. Adeegyadani waxay inta badan ku koobnaayeen magaalooyinka waaweyn, mana aysan gaadhin miyiga oo ay ku noolaayeen dadka intooda badan.

Heerka waxbarashada shacabka Soomaaliyeed wuxuu ahaa mid hooseeya marka loo eego baahida dalka.

Dhaqdhaqaaqii Xorriyadda

Dagaalkii Labaad ee Adduunka ka dib, waxaa sii xoogaystay rabitaanka madax-bannaanida. Waxaa la aas-aasay ururro siyaasadeed oo u ololeynayay xorriyadda.

26 Juun 1960, British Somaliland waxay xornimada ka qaadatay Ingiriiska. Shan maalmood ka dib, 1 Luulyo 1960, waxay la midoowday Italian Somaliland si loo dhiso Jamhuuriyadda Soomaaliyeed.

Saamaynta Gumaysiga ee Ilaa Maanta

Gumaysigu wuxuu reebay raad muuqda:

Xuduudaha maanta jira waxaa saameeyay kala qaybsigii gumaysiga.

Nidaamyo sharci iyo maamul oo qaar ka mid ahi weli way jiraan.

Kaabeyaashii hore waxay ahaayeen kuwo xaddidan.

Kala qaybsanaantii dhulka Soomaaliyeed waxay weli saameyn ku leedahay gobolka.

Gunaanad

Gumaysigii Ingiriiska ee waqooyiga Soomaaliya wuxuu qayb ka ahaa taariikhda gumaysiga Afrika. Inkastoo uu keenay isbeddello dhinaca maamulka iyo ganacsiga, wuxuu sidoo kale horseeday halgan dheer oo loogu jiray xorriyadda. Fahamka taariikhdan wuxuu muhiim u yahay in la barto casharradii hore lana xoojiyo midnimada, nabadda iyo horumarka Soomaaliya.

Meta Description

Baro taariikhda gumaysigii Ingiriiska ee Soomaaliya, sida uu ku bilowday, halgankii Daraawiishta, saamaynta gumaysiga iyo sidii ay Soomaaliya ku heshay xorriyaddeeda.

Keywords

Gumaysigii Ingiriiska Soomaaliya

British Somaliland

Taariikhda Soomaaliya

Daraawiishta

Sayid Maxamed Cabdulle Xasan

Xorriyadda Soomaaliya

Gumaysiga Afrika

Xigashooyin:

I. M. Lewis, A Modern History of Somalia.

Douglas Jardine, The Mad Mullah of Somaliland.

Encyclopaedia Britannica – Somalia.

United Nations Digital Library (taariikhda xornimada Soomaaliya).